Cảm nhận về bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến

Văn mẫu lớp 12
Đánh giá bài viết

Cảm nhận về bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến

Bài làm

Thu điếu tái hiện một bức tranh thu đẹp về cảnh sắc với đầy đủ các hình ảnh mộc mạc, quen thuộc vốn thấy của làng quê miền Bắc Việt Nam, đồng thời cũng mang nhiều tâm sự ngổn ngang, rối tựa tơ vò như chính tâm trạng của nhà thơ Nguyễn Khuyến khi đứng trước thế sự đổi thay của nước nhà.

Nguyễn Khuyến là một cây bút tài ba chuyên viết về cảnh sắc mộc mạc của quê hương. Trong bài thơ "Thu điếu" hay tên gọi khác là"Câu cá mùa thu" tác giả  đã vẽ lên được cảnh sắc thật, tự nhiên của mùa thu vùng nông thôn Bắc Bộ,đồng thời thể hiện được tình yêu quê hương, đất nước và tâm trạng của nhà thơ.

Qua 6 câu thơ đầu, bức tranh cảnh thu được nhà thơ vẽ lên một cách chân thực:

Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,

Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.

Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,

Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo.

Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt

Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.

"Chiếc thuyền câu" trên ao thu chính là điểm nhìn của nhà thơ. Từ chiếc thuyền ấy, con người có thể cảm nhận từ trên cao với tầm nhìn xa có chiếc lá vàng, tầng mây và bầu trời rồi lại xuống thấp, gần hơn với ngõ trúc, sóng và bèo Trên con thuyền di động, mọi cảnh vật mùa thu đều được tác giả quan sát. Cách tả cảnh linh hoạt, cảnh vật được mở rộng theo chiều không gian giúp bức tranh thu trở nên sinh động.

Không chỉ qua cách tả cảnh, Nguyễn Khuyến còn thể hiện tài năng qua cách sử dụng hình ảnh. Những hình ảnh ước lệ trong thơ xưa như "cây ngô đồng", "sen tàn, cúc nở", hay "rừng phong",… không xuất hiện trong bài mà là những hình ảnh quen thuộc của vùng nông thôn Bắc Bộ thời ấy.

Làn nước vừa "lạnh lẽo" lại vừa "trong veo" tràn ngập khí thu. Sự trong veo ấy khiến làn sóng "hơi gợn tí" mang sắc xanh biếc khi được phản chiếu bởi bầu trời mùa thu. Chiếc lá rơi xuất hiện trong bài mang sắc vàng, cũng là sắc màu chủ đạo của thiên nhiên khi khắc họa tiết trời thu.

Loading...

Ngoài ra cảnh thu trong bài cũng quen thuộc nhờ hình ảnh "ngõ trúc". Làng quê Việt Nam đời đời đều gắn bó với hàng trúc, lũy tre xanh và trong thơ của Tam Nguyên Yên Đổ cũng không ít lần viết về hình ảnh này:

Cảm nhận về bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến

Dặm thế, ngõ đâu từng trúc ấy,

Thuyền ai khách đợi bến đâu đây.

Bức tranh thu trong bài đẹp, hài hòa nhưng cũng đượm buồn. Nó đẹp vì sự hài hòa về màu sắc. Vẫn là màu vàng quen thuộc, nhưng thi sĩ đã kết hợp với sắc xanh: "xanh ao, xanh bờ, xanh sóng, xanh tre, xanh trời, xanh bèo" và chỉ có "một màu vàng đâm ngang của chiếc lá thu rơi" Cảnh thu cũng đượm buồn vì gam màu lạnh "xanh, vàng" kết hợp với sự tĩnh lặng của cảnh vật.

Như vậy chỉ với sáu câu thơ đầu, ta đã thấy được hình ảnh làng quê đồng bằng Bắc Bộ thật quen thuộc, gần gũi, lại vừa thấy được tài năng và vẻ đẹp tâm hồn của thi nhân.

Còn lại là phần Nguyễn Khuyến viết về "tình thu". Ta thấy được một tâm hồn tinh tế, nhạy cảm của tác giả. Các giác quan như thị giác, xúc giác, thính giác và sự kết hợp giữa chúng được thể hiện qua các hình ảnh trong bài. Tác giả có một tình yêu sâu sắc, tha thiết với quê hương và nhờ đó thấy được cái quen thuộc cũng như nét riêng của cảnh thu trong bài.

Xen lẫn với tình yêu là tâm trạng u uất trước thời thế của tác giả. Hình ảnh chiếc lá vàng "khẽ đưa vèo" như ẩn dụ cho sự đổi thay nhanh chóng của xã hội, từ chế độ phong kiến sang chế độ thực dân nửa phong kiến.

Bên cạnh đó, cái se lạnh của khí thu cũng là sự lạnh lẽo trong tâm hồn con người kết hợp với hình ảnh "ngõ trúc quanh co" cho thấy sự quẩn quanh, bế tắc của thời thế, của xã hội và của lòng người. Hình ảnh câu cá trong hai câu thơ cuối bài cũng phần nào thể hiện những suy tư của tác giả:

Tựa gối buông cần lâu chẳng được,

Cá đâu đớp động dưới chân bèo.

Có lẽ việc câu cá chỉ là cái cớ cho nhà thơ suy ngẫm về cuộc sống, về sự đời bởi trong lòng người vốn không quan trọng việc có câu được cá hay không. Có lẽ Nguyễn Khuyến đang cảm thấy day dứt, mặc cảm vì sống trong thời loạn lạc nhưng chưa giúp gì cho dân, cho nước và đang suy ngẫm về tương lai của đất nước sau này.

Qua bài thơ, có thể thấy tài năng, sự nhạy cảm tinh tế của tác giả trong việc thể hiện trọn vẹn bức tranh cảnh thu cũng như tình thu. Ẩn chứa trong bài chính là hình ảnh của Nguyễn Khuyến: một nhà nho thâm trầm, sâu sắc, giàu tình yêu quê hương, đất nước.